Χουλιγκανισμός : Η σκοτεινή πλευρά του αθλητισμού

Στα μάτια μου ο αθλητισμός ενώνει, και έχω να αναφέρω πάρα πολλά περιστατικά που είδαμε ομάδες να ενώνονται και οπαδούς να μην βλέπουν χρώματα . Ο Χουλιγκανισμός δεν γεννιέται στα γήπεδα απλώς βρίσκει το καταφύγιο του. Πίσω από τα συνθήματα και τα χρώματα των ομάδων, κρύβεται μια κουλτούρα σύγκρουσης που μετατρέπει την ταυτότητα του οπαδού σε όπλο. Και όσο η κοινωνία τον αντιμετωπίζει ως την «σκοτεινή πλευρά του αθλητισμού» , τόσο εκείνος θα συνεχίζει να μετακινείται από τις εξέδρες στους δρόμους.

Τι είναι όμως οι Χούλιγκανς και ο Χουλιγκανισμός; Ποιά είναι η ιστορία της λέξης.

Είναι η ανάρμοστη και βίαιη συμπεριφορά οπαδών αθλητικών ομάδων που οδηγεί στη διατάραξη της τάξης. Χούλιγκανς συνήθως αποκαλούμαι φανατικούς οπαδούς κάποιου αθλητικού σωματείου, που συχνά μετέχουν σε έκτροπα πριν, μετά και κατά τη διάρκεια των αγώνων, εις βάρος της αντίπαλης ομάδας και των οπαδών της. Καταστρέφοντας επίσης δημόσια και ιδιωτική περιουσία.

Το Λεξικό τους ονομάζει χούλιγκαν, από την αγγλική λέξη «hooligan».

Οι Άγγλοι ονόμαζαν έτσι, υποτιμητικά, τους ταραξίες, από το όνομα του Ιρλανδού Πάτρικ Χούλιγκαν, που έδρασε στην Ιρλανδία και τη Βρετανία στα τέλη του 19ου αιώνα. Αυτός ο Χούλιγκαν (ή Χούλιχαν) έκανε εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα υπέρ της ανεξαρτησίας της Ιρλανδίας, βάζοντας βόμβες στο Δουβλίνο και το Μπέλφαστ, εναντίον της Βρετανικής Κατοχής. Κατ’ άλλη εκδοχή, ο Πάτρικ Χούλιγκαν, που ζούσε στο Λονδίνο, αμφισβητούσε κάθε μορφή εξουσίας, γελοιοποιούσε την Αστυνομία, και μοιραζόταν τα λάφυρα από μικροκλοπές, που έκανε με την συμμμορία του, με τους φτωχούς της γειτονιάς

Γιατί ελκυεί τους νέους ο χουλιγκανισμός;

Τα τελευταία χρόνια μπορούμε πολύ εύκολα να παρατηρήσουμε πως υπάρχει μια έντονη "φούντωση" της παραβάτικοτητας την βία και τον "άσχημο" οπαδισμό σε νεαρές ηλικίες. Τους προσφέρει κάτι που συχνά λείπει από την καθημερινότητά τους, την αίσθηση ότι ανήκουν κάπου. Οι οργανωμένες οπαδικές ομάδες λειτουργούν σαν μια κλειστή κοινότητα, με έντονες εμπειρίες, κόντρα στο σύστημα και ξεκάθαρο διαχωρισμό «εμείς και οι άλλοι». Η ένταση και η αδρεναλίνη των συγκρούσεων λειτουργούν ως εκτόνωση θυμού και απογοήτευσης, ενώ η συμμετοχή σε τέτοιες πρακτικές μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρη αναγνώριση και δύναμη. Όταν η βία κανονικοποιείται και η τιμωρία μοιάζει μακρινή ή ανύπαρκτη, ο χουλιγκανισμός παύει να φαίνεται ακραίος και μετατρέπεται για ορισμένους νέους, σε τρόπο έκφρασης και επιβεβαίωσης.

Έρευνες, ποσοστά και συμπεράσματα

Στην Ελλάδα, μία από τις σημαντικότερες προσπάθειες διερεύνησης και ερμηνείας του φαινομένου του χουλιγκανισμού αποτελεί η έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών που εκπονήθηκε κατά την περίοδο 1986-1988 με επιστημονικά υπεύθυνο τον καθηγητή Νέστορα Κουράκη. Μεταξύ άλλων, ερευνήθηκε η συμπεριφορά και οι αντιλήψεις των ακραίων οπαδών σε δείγμα 319 νεαρών ατόμων. Οι ερωτηθέντες στην πλειοψηφία τους (86,5%) ήταν ενεργά μέλη οργανωμένων συνδέσμων. Από τα ευρήματα της έρευνας φαίνεται ότι, τουλάχιστον εκείνη την εποχή, πριν από 40 χρόνια, οι ακραίοι οπαδοί συχνά προέρχονταν από διαλυμένες οικογένειες και δεν είχαν καλές σχέσεις µε άτομα του άμεσου περιβάλλοντος τους. Μάλιστα, διαπιστώθηκε ότι όσοι είχαν εγκαταλείψει το σχολείο δεν έβρισκαν εύκολα σταθερή εργασία ή όταν έβρισκαν τη θεωρούσαν καταπιεστική και χωρίς προοπτικές έβρισκαν την “άνετη ζώνη” τους στους συνδέσμους των ομάδων τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να στρέφονται σε ομάδες συνομήλικων τους, στις οποίες αναζητούσαν δυνατές συγκινήσεις αλλά και το αίσθημα ότι αξίζουν.

Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε από ομάδα του Παντείου Πανεπιστημίου υπό την καθοδήγηση των Αντώνη Αστρινάκη και Λίλυς Στυλιανούδη από τον Ιανουάριο του 1992 ως τον Ιούλιο του 1993, επιχειρήθηκε η ανάλυση των επιμέρους χαρακτηριστικών της υποκουλτούρας των µελών οργανωμένων αθλητικών συνδέσµων, κυρίως ποδοσφαιρικών. Για τη διεξαγωγή της έρευνας πραγματοποιήθηκαν συµµετοχική παρατήρηση και συνεντεύξεις σε ομάδες νεαρών οπαδών σε περιοχές της Δυτικής Αττικής. Από τα ευρήματα, φάνηκε ότι «υπάρχει µια ξεκάθαρη διάκριση στις “στάσεις” αφενός των ακραίων οπαδών και αφετέρου των λιγότερο εμπλεκόμενων οπαδών ή και των απλών υποστηρικτών, ως προς τη συµµετοχή τους σε βίαια περιστατικά. Ωστόσο, όλες αυτές οι οµάδες οπαδών αποδίδουν εξίσου έμφαση στην αποφασιστικότητα και τη µαχητική ικανότητα που πρέπει να υπάρχει απέναντι στους αντίπαλους οπαδούς, τους οποίους και αρέσκονται να προκαλούν». Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας, η κοινωνική περιθωριοποίηση, μαζί με τη γνωστική και την επικοινωνιακή αδυναμία των νέων συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, τους δημιουργεί αισθήματα απόγνωσης και απελπισίας, τα οποία εξωτερικεύονται με τη βίαιη συμπεριφορά.

Τα θύματα του χουλιγκανισμού στην χώρα μας.

Άλκης Καμπανός

Ο Άλκης Καμπανός ήταν μόλις 19 ετών όταν δολοφονήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 2022 στη Θεσσαλονίκη. Δέχθηκε επίθεση από ομάδα οπαδών εξαιτίας της ομάδας που υποστήριζε. Η υπόθεσή του συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία και έγινε σύμβολο κατά της οπαδικής βίας.

Μιχάλης Κατσουρής

Ο Μιχάλης Κατσουρής σκοτώθηκε στις 7 Αυγούστου 2023 στη Νέα Φιλαδέλφεια, κατά τη διάρκεια επεισοδίων μεταξύ οργανωμένων οπαδών. Ήταν φίλαθλος της ΑΕΚ και έχασε τη ζωή του σε μία από τις πιο βίαιες συγκρούσεις των τελευταίων ετών.

Μιχάλης Φιλόπουλος

Ο Μιχάλης Φιλόπουλος ήταν 22 ετών όταν σκοτώθηκε το 2007 στην Παιανία, σε προσχεδιασμένη συμπλοκή μεταξύ οπαδών αντίπαλων ομάδων. Ο θάνατός του ανέδειξε τη σοβαρότητα των οργανωμένων επεισοδίων.

Τόσκο Μπόζατζης

Ο Τόσκο Μπόζατζης αποτελεί ένα από τα πρώτα γνωστά θύματα χουλιγκανισμού στην Ελλάδα. Δολοφονήθηκε το 1986 στην Καλαμαριά, σε μια εποχή που το φαινόμενο άρχιζε να γίνεται πιο έντονο.

Νάσος Κωνσταντίνου

Ο Νάσος Κωνσταντίνου πέθανε το 2017 στην Αθήνα, όταν δέχθηκε επίθεση από ομάδα ατόμων. Στην προσπάθειά του να διαφύγει, τραυματίστηκε θανάσιμα, αναδεικνύοντας για ακόμη μία φορά τις τραγικές συνέπειες της οπαδικής βίας.

Κλεομένης

Για μια ακόμη φορά πάνω από τη Θεσσαλονίκη υπάρχει μια βαριά σκιά, το σκοτάδι του οπαδισμού έχει κάλυψει την πόλη. Ο 20χρονός οπαδός του ΠΑΟΚ Κλεομένης άφησε την τελευταία του πνοή μαχαιρωμένος από έναν 23χρόνο οπαδό του Άρηhttps://www.youtube.com/watch?v=fzFDJOH1kcA

Η αντιμετώπιση της δικαιοσύνης και η επόμενη μέρα

Η πρώτη προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος στην Ελλάδα έγινε το 1986, ακολουθώντας και αυτή τα βρετανικά πρότυπα. Συγκεκριμένα, ψηφίστηκε ο Ν. 1646/1986, ο οποίος όριζε μια σειρά πράξεων που διαπράττονταν σε αθλητικούς χώρους πριν ή μετά από αθλητικές εκδηλώσεις και τιμωρούνταν ποινικά. Εν συνεχεία, με τους Ν. 2725/1999 και Ν. 3057/2002, ορίστηκε αυστηρά η νομική υπόσταση των «Συνδέσμων Φιλάθλων», καθώς και οι προϋποθέσεις για τη σύσταση, τη λειτουργία και την εποπτεία τους. Επίσης, με τον Ν. 2725/1999 θεσμοθετήθηκε η ηλεκτρονική επιτήρηση των αγωνιστικών χώρων με κάμερες ασφαλείας.

Μετά τον θάνατο του Άλκη Καμπανού, θεσπίστηκε ο Ν. 4908/2022 με τον οποίο έγιναν αυστηρότερες οι ποινές αντιμετώπισης της οπαδικής βίας που προέβλεπε ο Ν. 2775/1999 (άρθρα 4, 5). Ακόμα, τιμωρείται η κάλυψη των χαρακτηριστικών του προσώπου των θεατών κατά τη διάρκεια του αγώνα με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών (άρθρο 4). Με τον ίδιο νόμο, απαγορεύτηκε η διάθεση μεμονωμένων εισιτηρίων σε οργανωμένους οπαδούς και η είσοδος τους στο γήπεδο προβλέπεται αποκλειστικά με εισιτήρια διαρκείας, είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν πως η αυξανόμενη εισαγωγή και νομιμοποίηση αστυνομικών και νομικών πρακτικών για την αντιμετώπιση του χουλιγκανισμού θέτουν υπό αμφισβήτηση τα ανθρώπινα δικαιώματα των φιλάθλων, και ειδικότερα όσον αφορά τους υπόπτους για πιθανή εμπλοκή σε αταξία ή βία σχετική με το ποδόσφαιρο.

Τέλος, η επόμενη μέρα του ελληνικού αθλητισμού δεν μπορεί να χτιστεί πάνω στη λήθη. Κάθε περιστατικό βίας αφήνει πίσω του σημάδια που δεν σβήνουν εύκολα, ούτε στις οικογένειες, ούτε στην κοινωνία. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι απλώς να καταδικάζουμε, αλλά να προλαμβάνουμε.

Η αλλαγή ξεκινά από όλους: από την πολιτεία που οφείλει να εφαρμόζει ουσιαστικά μέτρα, από τις ομάδες που πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη που τους αναλογεί, αλλά και από τους ίδιους τους φιλάθλους που καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τη στάση τους. Ο οπαδισμός δεν είναι ταυτότητα μίσους, είναι αγάπη για την ομάδα χωρίς να χάνεται ο σεβασμός προς τον αντίπαλο.

Αν θέλουμε πραγματικά μια διαφορετική επόμενη μέρα, τότε η αλλαγή δεν μπορεί να περιμένει. Πρέπει να ξεκινήσει τώρα.